TAF: Mądre i bezpieczne użycie AI - warsztaty za nami!

Sztuczna inteligencja przestała być tematem przyszłości — dziś jest codziennym wyzwaniem, przed którym stają dyrektorzy, animatorzy i pracownicy instytucji kultury w całej Polsce. Jak z niej korzystać, żeby realnie pomagała, a nie stwarzała ryzyka? Na to pytanie próbowali odpowiedzieć uczestnicy warsztatów „Mądre i bezpieczne wykorzystanie AI", które odbyły się podczas Konwentu Domów Kultury i Spotkania Beneficjentów programu Dom Kultury+ w Przecławiu koło Szczecina.

Warsztaty poprowadzili wspólnie Przemysław Falenciak oraz dr Agata Chęcińska — doktor fizyki teoretycznej, specjalizująca się obecnie w uczeniu maszynowym i praktycznym wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Przez dwa intensywne dni przez salę warsztatową przewinęły się cztery grupy przedstawicieli instytucji kultury z całej Polski — beneficjentów programu Narodowego Centrum Kultury Dom Kultury+. Spotkania odbyły się w ramach kontynuacji działań realizowanych w idei TechArtForma — wirtualnego centrum wiedzy i wsparcia w zakresie nowoczesnych technologii w kulturze.

Od praktyki, nie od teorii

Tym, co wyróżniało przecławskie warsztaty, było mocne osadzenie w praktyce. Przemysław Falenciak nie opowiadał o AI z perspektywy podręcznika — pokazywał konkretne, działające wdrożenia. Uczestnicy mogli zobaczyć, jak wyglądają automatyzacje i aplikacje oparte na sztucznej inteligencji funkcjonujące w instytucji kultury: zarówno te skierowane do mieszkańców, jak i te, które na co dzień wspierają pracowników w rutynowych, czasochłonnych zadaniach.

Równie ważnym wątkiem okazały się kwestie, o których w entuzjastycznych dyskusjach o AI mówi się zdecydowanie za rzadko — wymogi formalne. Instytucja kultury, jako podmiot publiczny, nie może sięgać po nowe technologie w sposób dowolny. Podczas warsztatów omówiono, jakie obowiązki prawne i organizacyjne wiążą się z wdrażaniem systemów opartych na sztucznej inteligencji, a uczestnicy poznali także konkretny dokument porządkujący te zagadnienia w praktyce — Politykę używania systemów opartych na AI w instytucji. To narzędzie, które pozwala przekuć ogólne zasady bezpieczeństwa w codzienną, uporządkowaną praktykę zespołu.

Weryfikuj, zanim zaufasz

Moduł poświęcony weryfikowaniu informacji i świadomemu wykorzystaniu narzędzi AI poprowadziła dr Agata Chęcińska. To część warsztatów, która dotykała być może najważniejszej kompetencji ery sztucznej inteligencji: krytycznego myślenia. Modele językowe potrafią odpowiadać płynnie i przekonująco — również wtedy, gdy się mylą. Umiejętność rozpoznawania granic tych narzędzi, sprawdzania źródeł i świadomego decydowania, kiedy i w jakim zakresie można polegać na odpowiedziach AI, jest dziś fundamentem bezpiecznej pracy z tą technologią — szczególnie w instytucjach, które cieszą się społecznym zaufaniem i pracują z informacją na co dzień.

Połączenie perspektywy praktyka wdrażającego technologie w instytucji kultury z perspektywą naukowczyni rozumiejącej mechanizmy działania uczenia maszynowego dało uczestnikom rzadką okazję: spojrzenia na AI jednocześnie „od kuchni" i „od środka".

„Programowanie" bez cudzysłowu strachu

Osobnym celem, jaki postawił sobie prowadzący, było odczarowanie „programowania" za pomocą AI. W wielu instytucjach kultury tworzenie własnych aplikacji wciąż uchodzi za domenę zarezerwowaną dla informatyków i dużych budżetów. Tymczasem — jak przekonywał Falenciak — współczesne narzędzia do tworzenia aplikacji wspierane sztuczną inteligencją dają praktycznie nieograniczone możliwości kreacji i realnie poszerzają spektrum umiejętności, którymi dysponujemy w pracy. Animator kultury, bibliotekarz czy pracownik administracji może dziś samodzielnie zbudować narzędzie odpowiadające na konkretną potrzebę swojej instytucji — bez pisania ani jednej linijki kodu w tradycyjnym rozumieniu.

To przesunięcie ma znaczenie większe niż tylko technologiczne. Oznacza, że instytucje kultury — często niewielkie, działające w mniejszych miejscowościach, z ograniczonymi zasobami — zyskują sprawczość, która jeszcze niedawno była poza ich zasięgiem.

Kultura uczy się technologii, technologia służy kulturze

Konwent Domów Kultury i Spotkanie Beneficjentów programu Dom Kultury+, organizowane przez Narodowe Centrum Kultury i Stowarzyszenie CAL we współpracy z GOKSiR Przecław, od lat służą wymianie doświadczeń między instytucjami kultury przechodzącymi proces zmiany. Obecność tematyki sztucznej inteligencji w programie tegorocznego spotkania pokazuje, że ta zmiana ma dziś także wymiar cyfrowy — i że sektor kultury nie zamierza być w tej transformacji jedynie widzem.

Zaangażowanie i koncentracja uczestników — na co zwracali uwagę prowadzący — potwierdzają, że potrzeba rzetelnej, praktycznej wiedzy o AI w instytucjach kultury jest ogromna. TechArtForma będzie tę potrzebę zaspokajać dalej: kolejne działania edukacyjne i wdrożeniowe już się przygotowują.